“Eindelijk even niets.”
Je ging op de bank zitten. Geen afspraken meer, telefoon weg en voor het eerst die dag hoefde er even niets. Tien minuten later stond je alweer op om de vaatwasser uit te ruimen. Niet omdat het moest. Stilzitten voelde gewoon niet prettig.
Dit soort verhalen hoor ik vaker. Ik vraag dan wat er gebeurt als iemand even niets doet. Het antwoord komt vaak snel: “Dan word ik onrustig.”
Dat klinkt misschien vreemd als je moe bent en juist verlangt naar rust. Toch komt het vaker voor dan je denkt. Je lichaam zit op de bank, maar vanbinnen draait alles gewoon door.
Waarom kan ik niet ontspannen als ik niets doe?
Als je langere tijd onder spanning staat, betekent stoppen met werken niet automatisch dat je lichaam direct ontspant. Je kunt lichamelijk rust nemen terwijl je aandacht, ademhaling en spierspanning nog steeds actief blijven. Daardoor kan stilzitten juist onrustig of ongemakkelijk voelen.
We denken bij rust vaak aan minder doen. Een vrije avond, een weekend zonder afspraken, vakantie, even wandelen of gewoon op de bank zitten. Alleen betekent stoppen met werken niet automatisch dat je lichaam ook stopt. Je kunt op vakantie zijn en met je hoofd nog gewoon op het werk zitten. Je kunt moe naar bed gaan en merken dat je lichaam nog steeds gespannen is. Soms word je zelfs ziek zodra de vakantie begint.
Dat laatste is interessant. Tijdens drukke weken lukt het om door te gaan. Zodra de druk wegvalt, komen vermoeidheid, hoofdpijn of andere klachten ineens naar voren. Niet omdat vakantie ongezond is, wel omdat je dan soms pas merkt hoeveel spanning je al die tijd hebt vastgehouden.
Spanning zit niet alleen in je hoofd
Bij stress wordt veel gekeken naar gedachten. Piekeren, grenzen stellen, loslaten en anders naar situaties kijken. Daar is niets mis mee, maar het lichaam doet net zo goed mee.
Je adem verandert wanneer je haast hebt of gespannen bent. Je spieren spannen aan, je aandacht wordt smaller en je lichaam maakt zich klaar om iets te doen. Dat is een normaal systeem.
Het wordt lastiger wanneer je na inspanning steeds moeilijker terugkomt naar rust. Je hoeft je daarbij niet eens voortdurend gestrest te voelen. Spanning kan zo gewoon zijn geworden dat je die nauwelijks meer opmerkt.
Je merkt pas hoe moe je bent, als je leeg bent. Je merkt pas dat de spanning te hoog is als je niet meer kunt ontspannen.
Welke signalen kunnen erop wijzen dat je te lang doorgaat?
Vaak zijn de signalen er al eerder. Veel mensen die ik begeleid kunnen lang doorgaan. Ze werken, zorgen, regelen en lossen problemen op. Daar zijn ze vaak ook goed in.
Ondertussen geeft het lichaam kleine signalen. Je slaapt wat minder goed, bent sneller geïrriteerd, concentreren kost meer moeite, je adem zit hoger of je hoofd blijft doorgaan terwijl de dag eigenlijk al voorbij is.
Geen van die signalen lijkt op zichzelf groot genoeg om direct iets te veranderen. Dus ga je verder.
Tot je merkt dat rust nemen eigenlijk niet meer werkt zoals vroeger. Dan is het zinvol om niet alleen te kijken naar wat je op dat moment doet, maar ook naar de signalen die je eerder misschien hebt gemist.
Wanneer spanning en vermoeidheid langere tijd aanhouden, kan het helpen om te onderzoeken wat er nodig is om weer tot herstel te komen. Binnen mijn stress- en burn-outtraject kijken we onder andere naar deze signalen en wat ze je kunnen vertellen.
Wat vertelt je ademhaling over spanning?
Ik werk veel met ademhaling en ademcoaching, maar niet omdat iedereen beter moet leren ademen. Voor mij is de adem vooral een bron van informatie.
De adem beweegt mee met wat er gebeurt. Bij spanning, concentratie, haast of onzekerheid verandert die vaak zonder dat je het merkt. Daarom begin ik soms niet met een ademhalingsoefening. Ik vraag alleen wat iemand merkt.
- Waar voel je de adem?
- Wat gebeurt er in je borst of buik?
- Zijn je schouders ontspannen?
- Span je je kaken aan?
- Houd je regelmatig je adem vast?
Je hoeft daar op dat moment niets aan te veranderen. Eerst waarnemen.
Dat lijkt eenvoudig, maar wanneer je lange tijd vooral bezig bent geweest met doorgaan, kan juist dat behoorlijk lastig zijn.
Rust kan in het begin juist onrust geven
Dit wordt niet altijd begrepen. Wanneer je lange tijd veel hebt gedragen, kan vertragen juist ongemakkelijk voelen. Je hoort je gedachten beter en merkt ineens hoe moe je eigenlijk bent.
Dan ligt het voor de hand om weer iets te gaan doen. Even de telefoon pakken, opruimen, werken, sporten of iets regelen. Niet omdat je geen rust wilt. Bezig zijn is alleen bekender dan niets hoeven.
Daarom vind ik het advies om gewoon wat meer rust te nemen vaak te gemakkelijk. De vraag is niet alleen of je tijd maakt om te herstellen. De vraag is ook of je lichaam die rust nog kan toelaten.
Terug naar de oude versie van jezelf
Tijdens herstel hoor ik regelmatig: “Ik wil gewoon weer de oude worden.”
Dat begrijp ik. Toch stel ik dan graag een andere vraag: hoe ging die oude versie van jezelf eigenlijk om met vermoeidheid en spanning?
Als je gewend was om signalen te negeren, grenzen steeds iets op te schuiven en vooral door te gaan, is teruggaan misschien niet precies wat je nodig hebt.
Het gaat niet om minder sterk worden. Het gaat erom dat je eerder herkent wat er gebeurt. Eerder merken dat je energie afneemt, eerder voelen dat de spanning oploopt en eerder kunnen stoppen zonder eerst helemaal leeg te zijn.
Voor mij raakt dit ook aan duurzame inzetbaarheid. Niet pas kijken wanneer iemand uitvalt, maar veel eerder leren herkennen wat er onderweg gebeurt.
Maak van ontspannen geen nieuwe opdracht
Daar zit nog een valkuil. Als je gewend bent om veel van jezelf te vragen, kun je ook heel hard gaan werken aan herstel. Beter slapen, meer bewegen, gezonder eten, mediteren, ademhalingsoefeningen doen en minder op je telefoon. Voor je het weet heb je er weer een programma bij waar je aan moet voldoen.
Daarom begin ik liever klein. Een paar keer per dag even stilstaan bij wat je merkt, zonder het meteen te willen oplossen.
- Hoe zit ik erbij?
- Wat voel ik?
- Waar zit spanning?
- Hoe is mijn adem?
- En hoe moe ben ik eigenlijk?
Dat kost maar weinig tijd. Het doel is niet om direct volledig te ontspannen. Het doel is om signalen weer eerder op te merken.
Eerst weer leren luisteren naar je lichaam
In mijn begeleiding gebruik ik onder andere ademcoaching en Mind Eye Power. Wat passend is, verschilt per persoon.
De onderliggende vraag blijft voor mij grotendeels hetzelfde: wat gebeurt er voordat jij merkt dat het te veel wordt?
Daar zit vaak meer informatie dan we denken. Het lichaam begint meestal niet pas signalen te geven wanneer iemand vastloopt. Vaak zijn die signalen er al veel langer. De kunst is om ze weer te leren herkennen. Niet om minder te kunnen, maar om eerder te weten wanneer genoeg ook echt genoeg is.
Veelgestelde vragen over niet kunnen ontspannen
Als je langere tijd gewend bent om bezig te zijn of onder spanning staat, kan stilzitten juist onwennig voelen. Je stopt wel met wat je aan het doen bent, maar dat betekent niet dat je lichaam en gedachten direct tot rust komen. Daardoor kun je juist onrust ervaren op het moment dat je probeert te ontspannen.
Langdurige stress of spanning kan invloed hebben op hoe gemakkelijk je na inspanning weer tot rust komt. Je kunt bijvoorbeeld merken dat je hoofd blijft doorgaan, je spieren gespannen blijven of je ademhaling verandert. Door deze signalen eerder te herkennen, krijg je meer inzicht in de momenten waarop de spanning begint op te lopen.
Je ademhaling beweegt mee met wat je doet en ervaart. Inspanning, haast, concentratie en spanning kunnen invloed hebben op hoe je ademt. Door daar bewust bij stil te staan, kun je signalen leren herkennen die je eerder misschien niet opmerkte. Het gaat daarbij niet altijd om je ademhaling veranderen. Eerst waarnemen kan al veel informatie geven.
Begin niet direct met de opdracht dat je moet ontspannen. Sta eerst eens kort stil bij wat je merkt. Hoe voelt je lichaam? Waar zit spanning? Hoe adem je? Ben je moe? Door deze signalen eerder te herkennen, kun je ook eerder reageren in plaats van pas wanneer je helemaal leeg bent.
Soms helpt het om samen te onderzoeken welke signalen je lichaam al eerder geeft. Binnen mijn begeleiding kijken we niet alleen naar wat je denkt of doet, maar ook naar wat je lichaam en ademhaling laten zien.
Met onder andere ademcoaching en Mind Eye Power onderzoeken we wat bij jou past en wat kan helpen om signalen van spanning eerder te herkennen. Wil je weten welke vorm van begeleiding bij jouw situatie past? Bekijk dan het aanbod of neem contact op voor een kennismaking.